بوستان ادب  

الف – بخش لغات ، اصطلاحات و نکات دستوری و ادبی

* چشمه های خروشان تو را می شناسند / موج های پریشان تو را می شناسند

۱- چشمه های خروشان : ترکیب وصفی ، خروشان : صفت فاعلی حالیّه است.۲- موج های پریشان : ترکیب وصفی ۳ - بین واژه های خروشان و موج تناسب وجود دارد. ۴- تو را می شناسند : ردیف است. می شناسند : مضارع اخباری است. ۵- منظور از چشمه های خروشان وموج های جوشان انسان آزاده ، پاک و صادق هستند.

* پرسش تشنگی را تو آبی ، جوابی / ریگ های بیابان تو را می شناسند

۱- پرسش : اسم مصدر از مصدر پرسیدن ۲- تشنگی : تشنه بودن ، واژه معنی مصدری می دهد، پسوند ( ی ) مصدری است. پرسش تشنگی : استعاره مکنیّه دارد. ۳- ریگ های بیابان : ترکیب اضافی است. منظور شاعر از ریگ های بیابان همان انسان های درد مند هستند. ۴- بین واژه های تشنگی و آب و بیابان و آب تناسب دیده می شود.

* نام تو رخصت رویش است و طراوت / زین سبب برگ و باران تو را می شناسند.

۱- رخصت : اجازه ، دستور ۲- رویش : از مصدر روییدن ، اسم مصدر است. ۳- طراوت : تازگی ، نشاط ، شادابی ۴- بین واژه های باران و رویش تناسب دیده می شود. باران نماد پاکی است. ۵- زین سبب : از این سبب

نکته طلایی : در این بیت آرایه ی حُسن تعلیل دیده می شود. در مصراع دوم آرایه ی تشخیص دیده می شود.

* هم تو گل های این باغ را می شناسی / هم تمام شهیدان تو را می شناسند

۱- ( هم )به معنی هم چنین قید تاکید است. ۲- این باغ : یک ترکیب وصفی است. ( این ) صفت اشاره است. ۳- می شناسی : مضارع اخباری ۴- تمام شهیدان : گروه نهادی ۵- تو : ضمیر شخصی جدا ، مفعول جمله است.

* اینک ای خوب ، فصل غریبی سر آمد / چون تمام غریبان تو را می شناسند

۱- اینک : قید زمان ۲- ای خوب : شبه جمله ، خوب، صفت جانشین اسم ، منظور امام رضا ( ع ) ۳- سرآمد : به پایان رسید ۴- چون : به معنی ( زیرا ) حرف پیوند است. ۵- بین واژه های غریب و می شناسند ، تناسب دیده می شود.

* کاش من هم عبور تورا دیده بودم / کوچه های خراسان تو را می شناسند

۱- کاش : قید افسوس و آرزو ۲- هم : به معنی هم چنین یا نیز : قید تاکید است. ۳- دیده بودم : ماضی بعید ۴- بین واژه های عبور و کوچه تناسب وجود دارد.

قیصر امین پور

* میلاد گل و بهار جان آمد / بر خیز که عیدِ می کِشان آمد

۱- میلاد گل : اشاره به حضرت مهدی ( عج ) میلاد گل و بهار جان : گروه نهادی ۲- عید می کِشان : عید عاشقان ، دلدادگان به امام زمان ( عج ) ۳- بر خیز : فعل امر از مصدر برخاستن

* خاموش مباش زیر این خِرقه /بر جان جهان ؛ دو باره جان آمد

۱- خرقه : لباس ، جامه ی عارفان و عاشقان ۲- جان جهان : جناس ناقص افزایشی ۳-مصراع اوّل یک طنز لطیف دارد ، شاعر ( امام خمینی ره ) معتقد است که باید از لباس ریا خود را بیرون آورد. در ادب عرفانی بعضی از واژه ها معنای عکس می دهد. به عنوان مثال : خرقه که یک لباس درویشی و عارفانه است ولی در عرفان لباس ریا کارانه است ۴- جان ، جان :.به نظرمی رسد در مصراع دوم بین دو واژه ی ( جان ) آرایه ی جناس تام دیده می شود. ۵- بیت دارای واج آرایی حرف ( ج ) است.

* گلزار عیش ، لاله باران شد / سلطان زمین و آسمان آمد.

۱- گلزار : نهاد ۲- عیش : خوشی در جمله نقش متمّی دارد. ۳- لاله باران : مسند ۴- لاله باران : بارانی از لاله ، تشبیه دارد. ۵- سلطان زمین و آسمان : گروه نهادی ۶- در مصراع دوم آرایه ی تضاد یا طباق دیده می شود.

* آماده ی امر و نهی و فرمان باش / هشدار، که مَنجی جهان آمد

۱- آماده ی امر و نهی و فرمان : گروه مسندی است ؛ زیرا جمله اسنادی است. ۲- هشدار : آگاه باش ، جمله ی یک جزئی بی فعل است. ۳- منجی : نجات بخش ۴- منجی جهان : منظور حضرت مهدی ( عج ) است.

امام خمینی (ره)